Το Παιχνίδι στην Ψυχοθεραπευτική Διαδικασία

Το παιχνίδι όπως απεικονίζεται στην τέχνη

Children at Play - Harry Brooker‘Children at play’, Harry Brooker
Children's Games‘Children’s Games’ Peter Bruegel
765px-Ralph_Hedley_The_tournament_1898‘The Tournament’ Ralph Hedley
'Kids'_painting_by_Louis_Pohl‘Kids’, Louis Pohl
kids_at_the_seaside_playing_in_tide_pool_d52644bc59171b5f0bdb99f53ead0506‘Kids at the Seaside Playing in Tide Pool’, Elizabeth Blaylock

Το παιχνίδι έχει σημαίνοντα ρόλο στη δραματοθεραπευτική διαδικασία, όπως και στη ζωή του ανθρώπου. Πρώτοι οι Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, ήταν υπέρμαχοι του παιχνιδιού από την αρχή της ζωής του ανθρώπου.

..Mή τοίνυν βία είπον, ώ άρεστε, τους παίδας εν τοις μαθήμασιν αλλά παίζοντας τρέφε..Πλάτων, Πολιτεία

(Να μην χρησιμοποιείς εξαναγκασμό στα παιδιά όταν διδάσκεις, αλλά να τα μορφώνεις παίζοντας).

Πράγματι το παιχνίδι αποτελεί ένα βασικό κομμάτι στην ζωή κάθε παιδιού, απαραίτητο όχι μόνο για την ψυχαγωγία του, αλλά και για την συναισθηματική, πνευματική και σωματική του ανάπτυξη. Ο ρόλος του είναι τόσο σημαντικός, που αναγνωρίζεται ως ένα από τα βασικά δικαιώματα των παιδιών, σύμφωνα με την Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα του παιδιού.

Εξίσου σημαντική είναι η σημασία του παιχνιδιού και στην ενήλικη φάση της ζωής μας. Οι δραστηριότητες στις οποίες εμπλεκόμαστε μέσω του παιχνιδιού μας αποκαλύπτουν πολλές πτυχές της προσωπικότητας μας, απελευθερώνοντας το μυαλό και την φαντασία μας. Μέσω του παιχνιδιού μας δίνεται η δυνατότητα να αναπτύξουμε περαιτέρω τη συναισθηματική μας νοημοσύνη αλλά και την αίσθηση του χιούμορ, στοιχεία απαραίτητα για την επίτευξη ισορροπίας στη ζωή και για την εναρμόνιση του ενήλικου ανθρώπου με το κοινωνικό και το φυσικό του περιβάλλον. Πρωταρχικό στοιχείο του παιχνιδιού είναι η ευχαρίστηση. Το παιδί αλλά και ο ενήλικος άνθρωπος μέσω του παιχνιδιού επιθυμεί να χαρεί αλλά και να γνωρίσει τη ζωή και τον εαυτό του.

Ο Freud (1907) γράφει ότι η δημιουργική δραστηριότητα  των ενηλίκων έχει πολλές ομοιότητες με το παιχνίδι, καθώς και οι δύο δραστηριότητες πηγάζουν από τη φαντασία, διατρέχονται από επιθυμία που συνδέει παρελθόν, παρόν και μέλλον, και ανασυγκροτούν την πραγματικότητα σε μια πιο ευχάριστη βάση.

Αλλά και πολλοί άλλοι μελετητές έχουν αναλύσει την σημασία του παιχνιδιού και στο σύνολό τους αναγνωρίζουν την αναπαραστατική του φύση. Η διακεκριμένη ψυχαναλύτρια Melanie Klein, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην «ως εάν» διάσταση του παιχνιδιού (πχ: χορεύω ως εάν να ήμουν μπαλαρίνα) χαρακτηρίζοντάς την απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη αυθορμητισμού και φαντασίας. Ο Peter Slade, έχοντας μεγάλη προσφορά στην εφαρμογή του θεάτρου στην εκπαίδευση, θεωρεί πως το παιχνίδι σηματοδοτεί την έναρξη κάθε αναπαραστατικής δραστηριότητας, εφόσον μέσω αυτού το παιδί ξεχωρίζει το ‘προσωπικό παιχνίδι’ (σωματικότητα και παιχνίδι ρόλων) από το ‘παιχνίδι προβολής’ (το οποίο είναι επικεντρωμένο στις εσωτερικές διεργασίες του ατόμου).

Κατά συνέπεια το στοιχείο του παιχνιδιού είναι ιδιαίτερα χρήσιμο στη θεραπευτική διαδικασία  δημιουργώντας μια ευχάριστη ατμόσφαιρα και προσφέροντας στο θεραπευτή τη δυνατότητα να γνωρίσει καλύτερα τα συμπτώματα και το χαρακτήρα του θεραπευόμενου καθώς συνιστά μια συμβολική πράξη, που μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με τη λεκτική επικοινωνία στις περιπτώσεις που υπάρχει δυσκολία στην έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων.

>>Στον σύνδεσμο που ακολουθεί παρουσιάζονται φωτογραφίες από το βιβλίο Toy Stories: Photos of children from around the world and their favourite things, του Ιταλού φωτογράφου Gabriele Galimbreti. Οι φωτογραφίες απεικονίζουν παιδιά από διαφορετικά μέρη του κόσμου δίπλα στα παιχνίδια τους και αποτελούν προϊόν έρευνας του Ιταλού φωτογράφου που διήρκεσε 2 ½ χρόνια με στόχο να καταγράψει τα αντικείμενα που θεωρούν πολύτιμα, παιδιά από 58 χώρες. Ο Galimbreti πριν βγάλει την κάθε φωτογραφία περνούσε ολόκληρη την ημέρα με την οικογένεια του κάθε παιδιού. Όπως παρατήρησε ο φωτογράφος- ερευνητής, σε πολλές περιπτώσεις το παιχνίδι των παιδιών αντικατόπτριζε τις ανάγκες τους αλλά και την κοινωνική πραγματικότητα που τα περιβάλλει. Για παράδειγμα, σε ένα φτωχό χωριό της Ζάμπια τα παιδιά βρήκαν ένα κουτί με γυαλιά ηλίου που έπεσε από διερχόμενο φορτηγό. Γρήγορα το παιχνίδι αυτό έγινε το αγαπημένο τους, εξηγώντας μάλιστα ότι με αυτό το κουτί έπαιζαν «αγορά» πουλώντας τα πολύτιμα γυαλιά το ένα παιδί στο άλλο. Στις φωτογραφίες παρατηρείται πως στις επιλογές των παιδιών εκτός από τις προσωπικές τους προτιμήσεις, αντικατοπτρίζονται κοινωνικά πρότυπα, φυλετικά στερεότυπα, η οικονομική τους πραγματικότητα, οι προτεραιότητες και οι πολιτιστικές τους καταβολές.
http://petapixel.com/2013/03/13/portraits-of-kids-around-the-world-posing-with-their-favorite-toys/

Αρχαία Ελληνικά παιχνίδια

http://www.atticblack.com/Products_Ancient_Toys.asp

  • Άθυρμα
  • Στρόμβος